Tranzystor - trójkońcówkowy półprzewodnikowy element elektroniczny, posiadający zdolność wzmacniania sygnału elektrycznego. Nazwa tranzystor pochodzi z angielskiego zwrotu "transfer resistor", który oznacza element transformujący rezystancję.
Pierwszy tranzystor skonstruowano w 1947 roku w laboratoriach firmy Bell Telephone Laboratories. Wynalazcami są John Bardeen, Walter Houser Brattain, i William Bradford Shockley, za co otrzymali Nagrodę Nobla z fizyki w 1956. Wynalezienie tranzystora uważa się za przełom w elektronice, zastąpił on bowiem duże, zawodne lampy elektronowe, dając początek coraz większej miniaturyzacji przyrządów i urządzeń elektronicznych.
Tranzystor może pełnić funkcję przełącznika elektronicznego, oraz, w połączeniu z kondensatorem, elementu pamięci półprzewodnikowej. Większość elektroniki cyfrowej opiera się właśnie na zastosowaniu tranzystorów jako przełączników.
Rozróżniamy dwie zasadnicze grupy tranzystorów:
unipolarne (inaczej polowe).
Tranzystor jest elementem o trzech wyprowadzeniach, jedno z tych wyprowadzeń steruje przepływem prądu pomiędzy pozostałymi dwoma. Czynnikiem sterującym może być tak prąd płynący przez wyprowadzenie jak i napięcie pomiędzy wyprowadzeniami.
Istnieje cały szereg różnych odmian w zależności od układu, w którym tranzystor jest wykorzystywany, począwszy od układów małej częstotliwości po układy wysokiej częstotliwości, końcówki mocy i wszelkiego rodzaju sterowanie skończywszy na układach cyfrowych. Coraz częściej wypierany przez układy scalone, które mogą zawierać od kilku do kilku tysięcy i więcej pojedynczych tranzystorów.
Tranzystor n-p-n (litery n i p oznaczają rodzaj półprzewodnika - w półprzewodniku typu n transporerem ładunku elektrycznego są elektrony, zaś w półprzewodniku typu p są to tz. dziury).
Na rysunku przedstawiono schemat włączenia tranzystora w obwód wzmacniacza.
Na złącze emiter-baza podane jest stałe napięcie polaryzujące Ue w kierunku
przewodzenia, a na złącze baza-kolektor stałe napięcie polaryzujące Uk w
kierunku zaporowym.
Wzmacniane zmienne napięcie Uwe (wejściowe) podajemy na niewielką oporność wejściową Rwe. Napięcie wzmocnione (wyjściowe) Uwy zbierane jest z oporności
wyjściowej Rwy.
Jeżeli napięcia polaryzujące mają takie same znaki jak to pokazano na schemacie, to oporność złącza emiter-baza jest niewielka, a złącza
baza-kolektor, przeciwnie, bardzo duża. Pozwala to na zastosowanie opornika Rwy
o dużej wartości.
Zobacz też: elektronika.