Transformator (łac.transformare przekształcać) - maszyna elektryczna służąca do przenoszenia energii elektrycznej prądu przemiennego drogą indukcji z jednego obwodu elektrycznego do drugiego.
Oba obwody mogą być odseparowane galwanicznie - co oznacza, że nie ma połączenia elektrycznego pomiędzy uzwojeniami, a energia przekazywana jest przez pole magnetyczne.
Transformator zbudowany jest z dwóch lub więcej cewek (uzwojeń) nawiniętych na wspólny rdzeń wykonany zazwyczaj z materiału ferromagnetycznego.
Jedno z uzwojeń (zwane pierwotnym) podłączone jest do źródła prądu przemiennego, powoduje to przepływ w nim prądu przemiennego. Przemienny prąd wywołuje powstanie zmiennego pola magnetycznego, pole to przenika przez pozostałe cewki (zwane wtórnymi) i w wyniku indukcji elektromagnetycznej powstanie w nich zmiennej siły elektromotorycznej (napięcia).
Dla transformatora idealnego (pomijalny jest opór uzwojeń oraz pojemności między zwojami uzwojeń, cały strumień magnetyczny wytworzony w uzwojeniu pierwotnym przenika przez uzwojenie wtórne) obowiązuje wzór:
nazywamy przekładnią transformatora.
Istnieją też transformatory, w których jedno uzwojenie jest częścią drugiego (autotransformatory), o większej liczbie uzwojeń oraz o wielu wyprowadzeniach z tego samego uzwojenia.
Uzwojeń może być kilka, często spotyka się transformatory o np. dwóch dolnych napięciach lub trzech różnych.
W systemach prądu wielofazowego (np. trójfazowego) stosuje się transformatory welofazowe (trójfazowe). W transformatorach takich rdzenie poszczególnych faz mogą mieć części wspólne.
Transformatory znalazły liczne zastosowania w energetyce oraz w urządzeniach elektronicznych do zmiany napięcia. To dzięki transformatorom pierwotnie używany prąd stały został w energetyce zastąpiony prądem przemiennym.
Transformatory elektroenergetyczne wypełnione są izolatorem. Dla niskich napięć, izolatorem jest powietrze, dla wyższych stosuje się olej transformatorowy, pełniący równocześnie funkcje chłodzące. Dodatkowo, transformator dużej mocy wyposażony jest w radiatory oraz wentylatory.
Zobacz też: