Stalinizm to system polityczno-ekonomiczny, jaki powstał w ZSRR pod władzą Józefa Stalina.
Początkiem tego systemu był komunizm wojenny wprowadzony jeszcze przez Lenina, opierający się na całkowitym scentralizowaniu wszelkich decyzji polityczno-ekonomicznych i
"prawie rewolucyjnym", czyli ostrym terrorze wprowadzanym metodą ogłaszania "ukazów" i bezwględnego ich egzekwowania bez pośrednictwa normalnego systemu prawnego.
Ten chaotyczny początkowo system wytworzył w końcu, w dużym stopniu pod przywódctwem Stalina swoje ramy instytucjonalne.
Trzema podstawowymi filarami instytucjonalnymi stalinizmu były:
Faktycznie totalna władza Stalina
Biurokracja monopartyjna, działająca we wszystkich "powierzchniowych" obszarach władzy - wprowadzająca w czyn "jawne" decyzje Stalina
Aparat przymusu i kontroli - realizujący bezpośrednio "niejawne" decyzje Stalina i kontrolujący zachowania wszystkich bez wyjątku, łącznie z biurokracją partyjną.
Podstawowymi cechami Stalinizmu były:
Pełne jednowładztwo Stalina
Ciągła totalna kontrola wszystkiego i wszystkich
Ciągły i stale narastający terror, który stale zagrażał wszystkim oprócz samego Stalina.
Ekonomia oparta na ścisłym, centralnym planowaniu wszelkich inwestycji i centralnej dystrybucji wszelkich dóbr.
Zazwyczaj przyjmuje się, że pełna "wersja" Stalinizmu trwała od roku 1929 (pozbycie się
z kierownictwa WKP(b) głównych oponentów Stalina) do roku 1953 (śmierć Stalina).
Po 1953 system ten zaczął powoli ewoluować do komunizmu nomenklaturowego,
w którym pod koniec istnienia ZSRR władzę sprawowała kilkusettysięczna grupa najważniejszych działaczy partii i podporządkowany tej grupie aparat biurokratyczny i aparat przymusu i kontroli.
Stalinizm do roku 1945 funkcjonował wyłącznie w ZSRR. Po drugiej wojnie światowej, został
jednak "eksportowany" do państw, które w wyniku tej wojny dostały się pod kontrolę ZSRR.
Próbowano go też wprowadzić w Chinach, jednak tam przekształcił się on szybko w
Maoizm.
Bilans Stalinizmu:
Pozytywy:
Błyskawiczny rozwój przemysłu ciężkiego w ZSRR
Błyskawiczna, ogólna industrializacja ZSRR (rozbudowa miast, kolejnictwa i systemu drogowego, elektryfikacja)
Błyskawiczny rozwój potęgi militarnej ZSRR
Rozwój badań naukowych i inżynieryjnych w niektórych dziedzinach (badanie kosmosu, atomistyka, lotnictwo)
Wybicie się ZSRR na jedno z dwóch najpotężniejszych państw na świecie.
Negatywy:
Terror, którego ofiary w latach 1929-1953 szacuje się na ok. 20 milionów ludzi
Zniszczenie środowiska naturalnego na ogromnych obszarach
Zniszczenie dziedzictwa kulturowego kilkunastu narodów
Faktyczna eksterminacja kilku narodów
Nienaturalna struktura gospodarcza, która w końcu zawaliła się pod "własnym ciężarem", a obecnie jest "kulą u nogi" większości państw byłego bloku wschodniego.
Całkowite zablokowanie wymiany wolnej myśli i związana z tym atrofia kultury i twórczych badań naukowych.
Zobacz też: NKWD, GUŁAG, Partia komunistyczna, Nomenklatura.