|
Data
|
Miejsce
|
Władca
|
Postanowienia
|
|
1180
|
Łęczyca
|
Kazimierz Sprawiedliwy
|
Dla Kościoła: zniesienie "ius spolli" (prawa
księcia do ruchomości po zmarłym biskupie), ograniczenie nadużyć w
korzystaniu z podwód (usług transportowych) i stacji w dobrach
kościelnych
|
|
9 czerwca 1210
|
Borzykowa
|
Leszek Biały, Konrad Mazowiecki, Władysław Odonic
|
Dla Kościoła: zgoda na wolny wybór biskupa i
swobodne obsadzanie urzędów kościelnych; niezależne sądownictwo
osób duchownych; ostateczne zniesienie "ius spolli"; oficjalne
wprowadzenie celibatu
|
|
1215
|
Wolbórz
|
Leszek Biały, Konrad Mazowiecki, Władysław Odonic, Kazimierz I Opolski
|
Rozszerzenie gwarancji immunitetowych
posiadłości kościelnych na ziemie Kazimierza opolskiego;
potwierdzenie przywileju borzykowskiego
|
|
5 maja 1228
|
Cienia
|
Władysław Laskonogi
|
Dla Małopolski: potwierdzenie rozbicia feudalnego;
zachowanie praw
|
|
1290
|
Wrocław
|
Henryk Probus
|
Biskupowi wrocławskiemu: prawo pełnego
immunitetu dla dóbr nysko-otmuchowskich.
|
|
1291
|
Lutomyśl
|
Wacław II
|
Dla Małopolski: urzędy dla miejscowych; żołd
dla rycerzy; nienakładanie nowych podatków
|
|
1355
|
Buda
|
Ludwik Węgierski
|
Przywilej budziński - za uznanie za dziedzica tronu: zniesienie
stancji; wynagrodzenie za wyprawy zagraniczne
|
|
17 września 1374
(1381 dla
duchownych)
|
Koszyce
|
Ludwik Węgierski
|
Przywilej koszycki - za uznanie córek za następczynie: jedyny
podatek â poradlane z 12 na 2 gr z łanu chłopskiego; podatki inne tylko
za zgodą szlachty; starostwa dla Polaków; wykup z niewoli szlachty;
zwolnienie z prac na rzecz państwa â mosty, drogi, wały
|
|
1387
|
Wilno
|
Władysław Jagiełło
|
Dla katolickich bojarów Litwy: gwarancja
dziedzicznego posiadania ziemi; zwolnienie z osobistych świadeczeń
na rzecz władcy
|
|
1388
|
Piotrków
|
Władysław Jagiełło
|
Potwierdzenie poprzednich; 3 grzywny za kopię
w wyprawie zagranicznej
|
|
23 lipca 1422
|
Czerwińsk
|
Władysław Jagiełło
|
Przywilej czerwiński - za udział w wojnie z Krzyżakami: nietykalność
majątkowa bez wyroku sądowego; król nie może bić monety bez zgody
rady królewskiej; sądy sądzą wg prawa pisanego; nikt nie będzie równocześnie starostą i urzędnikiem ziemskim
|
|
28 października 1423
|
Warta
|
Władysław Jagiełło
|
Statut warcki - za tron dla potomków: szlachta mogła usuwać
"krnąbrnych i nieużytecznych" sołtysów; ograniczenie wychodźstwa
chłopów z ziemi; taksy wojewodzińskie â ceny produktów rzemieślniczych
ustalane przez wojewodę
|
|
4 marca 1430 i 9 stycznia 1433
(25 kwietnia 1425)
|
Jedlna i Kraków
(Brześć Kujawski)
|
Władysław Jagiełło
|
Przywileje jedlneński i krakowski - za tron dla potomków: nietykalność osobista
bez wyroku â neminem captivabimus nisi iure victum; prawa
polskie na ziemie ruskie; tylko szlachta mogła zostać dostojnikiem
kościelnym; (pierwotnie król odrzuca przywilej brzeski)
|
|
1447
|
Wilno
|
Kazimierz Jagiellończyk
|
Zagwarantowanie niezależności i
równouprawnienia Polski i Litwy; zrównanie szlachty litewskiej w
prawach ze szlachtą polską
|
|
1454
|
Cerkwica
|
Kazimierz Jagiellończyk
|
Za udział szlachty w wojnie trzynastoletniej,
dla Wielkopolski: niezwoływanie pospolitego ruszenia, nienakładanie
nowych podatków i nowych praw bez zgody sejmików; zaostrzenie kar
za ucieczkę ze wsi; usankcjonowanie pragmatyki stanowych sądów
ziemskich; anulowany
|
|
1454
|
Nieszawa
|
Kazimierz Jagiellończyk
|
Łącznie z poprzednim to przywileje cerkwicko-nieszawskie - za udział szlachty w wojnie trzynastoletniej,
dla Wielkopolski (12 listopada) i Małopolski (11-12 listopada): niezwoływanie
pospolitego ruszenia, nienakładanie nowych podatków i nowych praw
bez zgody sejmików; zaostrzenie kar za ucieczkę ze wsi
|
|
27 lutego 1493
|
Piotrków
|
Jan Olbracht
|
Zaostrzenie kar wobec przestępców; zakaz
ingerencji kościelnej w sądy świeckie; dwuizbowy sejm; chłop mógł
opuścić wieś dopiero po uregulowaniu wszystkich powinności względem
pana; potwierdzenie wcześniejszych przywilejów
|
|
26 kwietnia 1496
|
Piotrków
|
Jan Olbracht
|
Za udział szlachty w wyprawie na Mołdawię:
brak ceł na towary dla siebie lub w swoich dobrach wytworzone;
tylko jeden chłop mogł opuścić wieś w ciągu roku; zakaz kupowania
ziemi przez mieszczan; taksy wojewodzińskie na towary miejskie
|
|
25 października 1501
|
Mielnik
|
Aleksander Jagiellończyk
|
Przywilej mielnicki - cała władza w ręce senatorów, król jedynie
przewodniczącym senatu; niewykonanie poleceń senatu przez króla
zwalniało z wierności mu
|
|
1504
|
Piotrków
|
Aleksander Jagiellończyk
|
Kontrola senatu i sejmu nad nadawaniem dóbr
koronnych; określenie organizacji i kompetencji najwyższych urzędów
koronnych i dworskich, tzw. ministeriów (marszałków,
podskarbich i kanclerzy); zakaz łączenia w jednym ręku dwóch
(lub więcej) urzędów
|
|
1505
|
Radom
|
Aleksander Jagiellończyk
|
Konstytucja nihil novi - nic nowego: nowe prawa tylko za zgodą
senatu i izby poslelskiej; anulowanie przywileju z 1501; gwarancja
wolnego wyboru urzędników sądowych; niepociąganie spraw świeckich
pod trybunały duchowne; zakaz stanowienia ceł prywatnych
|
|
1518
|
|
Zygmunt I Stary
|
król zrzekł się sądzenia sporów między panami
świeckimi i duchownymi, a ich poddanymi
|
|
1520
|
Bydgoszcz
|
Zygmunt I Stary
|
wobec wojny z Zakonem: pańszczyzna min. 1
dzień w tygodniu; swoboda żeglugi na Wiśle; ograniczenie praw sądów
miejskich gdy sprawcą był szlachcic
|
1538 r. - zakaz usuwania szlachty z urzędów przez króla
1422 r. - p. czerwiński (wojna z Krzyżakami) - król musi uzyskać zgodę senatu na bicie monety, zakaz łączenia urzędu starosty i urzędu sędziego ziemskiego