Polska - pa雟two po這穎ne w 鈔odkowej cz窷ci Europy nad Morzem Ba速yckim, nale膨ce do Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Niemcami, Czechami, S這wacj, Ukrain, Bia這rusi, Litw i Rosj.
{{Pa雟twoX|nazwa_oryginalna=Rzeczpospolita Polska
|nazwa_polska=
|nazwa_dope軟iacz=Polski
|flaga_obraz=Flag of Poland.png
|god這_obraz=orlica.jpg
|mapa_obraz=EC_map_of_poland.png
|lokalizacja_obraz=LocationPoland.png
|lokalizacja_wsp馧rz璠ne=
|dewiza=
|dewiza_j瞛yk=
|dewiza_polski=
|j瞛yk_urz璠owy=polski
|ustr鎩_polityczny=republika
|stolica=Warszawa
|g這wa_pa雟twa_opis=prezydent
|g這wa_pa雟twa=Aleksander Kwa郾iewski
|w_imieniu_tekst=
|w_imieniu_urz康=
|w_imieniu=
|szef_rz康u_opis=premier
|szef_rz康u=Marek Belka
|powierzchnia=312 685
|powierzchnia_w鏚=
|powierzchnia_miejsce=68
|ludno嗆=38 174 600
|ludno嗆_rok=2004
|ludno嗆_miejsce=30
|g瘰to嗆=122
|g瘰to嗆_miejsce=
|utworzenie_spos鏏=Odzyskanie niepodleg這軼i
|utworzenie_data=11 listopada1918
|od_kogo=od Rosji, Prus i Austrii
|waluta_nazwa=z這ty
|waluta_symbol=PLN
|UTC=+1
|hymn=Mazurek D帳rowskiego
|hymn_nazwa_polska=
|kod_ISO=PL
|domena=pl
|kod_samochodowy=PL
|numer_kierunkowy=+48
|uwagi= }}
Nazwa Polska wywodzi si od plemieniaPolan, zamieszkuj帷ego tereny obecnej Wielkopolski. S這wo Polanie mo積a t逝maczy jako "mieszkaj帷y na otwartych polach". Mo積a przypuszcza, 瞠 g堯wnym zaj璚iem tego plemienia by豉 uprawa roli, w odr騜nieniu od innych plemion np. Wi郵an i Mazowszan, zamieszkuj帷ych tereny lesiste.
W przesz這軼i u篡wano 豉ci雟kich okre郵e terra Poloniae - ziemia Polska lub Regnum Poloniae. Nazwa Polska zacz窸a by u篡wana w odniesieniu do ca貫go pa雟twa w XI wieku. Ziemie Polan od XIV wieku nazywano Staropolsk, a p騧niej Wielkopolsk. A dla kontrastu ziemie po逝dniowe Ma這polsk.
Inne nazwy Polski (Lechia, tureckieLechistan, litewskieLenkija) i Polak闚 (ruskie Lach, w璕ierskieLengyel) wywodzi si od nazwy plemienia L璠zian, kt鏎e, jak si przypuszcza, zamieszkiwa這 w obecnej po逝dniowo-wschodniej cz窷ci Polski.
:Zobacz te: [http://pl.wiktionary.org/wiki/Polska Wikis這wnik: nazwa Polska w r騜nych j瞛ykach 鈍iata.]
Hymn Rzeczypospolitej Polskiej - Mazurek D帳rowskiego (zobacz:Polskie pie郾i hymniczne)
Polska nie ma oficjalnej dewizy. Zamiast niej na wielu sztandarach i odznaczeniach, zar闚no wojskowych jak i innych organizacji, widniej s這wa "B鏬, Honor, Ojczyzna", "Honor i Ojczyzna", "砰wi y broni" lub "Za wolno嗆 wasz i nasz". Podobn rol pe軟i te czasem pierwsze s這wa hymnu: "Jeszcze Polska nie zgin窸a", czy te "Roty": "Nie rzucim ziemi sk康 nasz r鏚".
Wolno嗆 i demokracja:
W raporcie Freedom in the World 2005, og這szonym przez Freedom House, Polska zosta豉 zakwalifikowana do kategorii pa雟tw Wolne ze wska幡ikiem 1,0 (najwy窺zy) w 7-stopniowej skali [http://www.freedomhouse.org/research/freeworld/2005/essay2005.pdf Freedom in the World 2005 (s. 21)]
Raport Freedom in the World jest efektem monitorowania przez organizacj Freedom House zmian w zakresie respektowania i ochrony przez w豉dze pa雟twowe praw politycznych (swoboda dzia豉lno軼i konkurencyjnych partii polit., wolne wybory) i wolno軼i obywatelskich (religijnych, etnicznych, ekonomicznych, j瞛ykowych, praw kobiet i rodziny, wolno軼i osobistych, wolno軼i prasy, przekona i stowarzysze) w 192 krajach i 14 najwi瘯szych terytoriach zale積ych i spornych. Raport ocenia pa雟twa i terytoria w skali od "1" (najlepszy) do "7" (najgorszy) i kwalifikuje do jednej z 3 kategorii: "Wolne", "Cz窷ciowo wolne" i "Bez wolno軼i" Raporty s opracowywane od 1972 roku.
Wolno嗆 prasy i medi闚:
w raporcie Freedom of the Press 2005 (Freedom House) Polska znalaz豉 si w kategorii pa雟tw "Wolne" na 37 miejscu na 194 (razem z Francj i Japoni, przed Austri, W璕rami, Czechami i Hiszpani) ze wska幡ikiem 20 w 100-stopniowej skali ([http://www.freedomhouse.org/research/pressurvey/allscore2005.pdf raport 2005], [http://www.freedomhouse.org/research/pressurvey/pfmap2005.pdf mapa wolno軼i prasy])
w rankingu Press Freedom Index 2004 organizacji Reporterzy bez granic, Polska jest na 32 miejscu na 167 (za W璕rami i Wielk Brytani, przed Grecj, W這chami i Hiszpani ([http://www.rsf.org/article.php3?id_article=11715 ranking 2004])
:Zobacz te:Demografia Polski
-2003]]
W okresie kszta速owania si pa雟twowo軼i Polska obejmowa豉 swym zasi璕iem ziemie o powierzchni ponad 獞ier miliona km簡 z przesz這 milionem mieszka鎍闚. Za czas闚 Kazimierza Wielkiego obszar pa雟twa (oko這 270 tys. km簡) zamieszkiwa這 ponad 2,5 miliona os鏏. Dopiero unia z Litw przynios豉 radykalny przyrost demograficzny i terytorialny. Za czas闚 Batorego obszar pa雟twa zbli篡 si do 1 miliona km簡, za ludno嗆 w ko鎍u XVI wieku prawdopodobnie osi璕n窸a 9 milion闚. W chwili utraty niepodleg這軼i wielonarodowo軼iowe pa雟two liczy這 co najmniej 13-14 milion闚 mieszka鎍闚, przy czym przez ca造 okres wsp鏊nej pa雟twowo軼i z Litw znaczn cz窷 stanowi造 osoby pos逝guj帷e si innym j瞛ykiem ni polski (w ko鎍u XVIII wieku by這 to 60%). Po odzyskaniu niepodleg這軼i w granicach Polski znalaz這 si kilka milion闚 os鏏 o innej ni polska narodowo軼i, tak wi璚 Polska przed II wojn 鈍iatow by豉 krajem wielonarodowo軼iowym, gdzie mniejszo軼i stanowi造 oko這 30% ludno軼i. W okresie mi璠zy 1921 rokiem a wybuchem wojny liczba ludno軼i wzros豉 z 27,2 mln do 35,2 mln. Jednak zmiany granic Polski po wojnie oraz przesiedlenia sprawi造, 瞠 Polska jest krajem nieomal瞠 jednolitym etnicznie. Wszystkie mniejszo軼i narodowo軼iowe nie przekraczaj 4% ludno軼i.
Polacy nale膨 do lud闚 s這wia雟kich. Pos逝guj si j瞛ykiem polskim, nale膨cym do rodzinyj瞛yk闚 s這wia雟kich. J瞛yk ten jest j瞛ykiem urz璠owym kraju, jakkolwiek prawo gwarantuje mniejszo軼iom narodowym u篡wanie ich w豉snych j瞛yk闚, zw豉szcza na obszarach, gdzie wyst瘼uj ich wi瘯sze skupiska. Wed逝g Narodowego Spisu Powszechnego (2002) 97,8% mieszka鎍闚 Polski u篡wa w domu j瞛yka polskiego. Najbardziej popularne j瞛yki mniejszo軼i to: niemiecki, kaszubski, ukrai雟ki, bia這ruski, cyga雟ki, rosyjski, litewski i 貫mkowski.
Oczekiwana d逝go嗆 篡cia w chwili urodzenia dla ca貫j populacji: Polska zajmuje 28 miejsce w Europie (na 52, 陰cznie z azjatyckimi pa雟twami b. ZSRR). W ca貫j populacji: 75 lat, w tym: m篹czy幡i 71 lat, kobiety 79 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=rus&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003 WHO1]
Pod wzgl璠em oczekiwanej d逝go軼i 篡cia m篹czyzn, Polska jest r闚nie na 28 miejscu w Europie. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=RUS&indicator=strLEX0Both2003,strLEX0Male2003,strLEX0Female2003&order_by=strLEX0Male2003&order=DESC WHO2]
妃iertelno嗆 ch這pc闚 poni瞠j 5 roku 篡cia: 25 miejsce w Europie (7 na 1000; dziewczynki 9 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=rus&indicator=strMortChildMale2003,strMortChildFemale2003 WHO3]
妃iertelno嗆 doros造ch m篹czyzn (15-59 lat): 20 miejsce w Europie (202 na 1000; kobiety 81 na 1000). [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=rus&indicator=strMortAdultMale2003,strMortAdultFemale2003 WHO4]
Oczekiwane dalsze trwanie 篡cia w zdrowiu os鏏 w wieku 60 lat (2002): 28 miejsce w Europie. M篹czy幡i: 17,3 lat, kobiety: 22,17 lat. [http://www3.who.int/whosis/country/compare.cfm?language=english&country=RUS&indicator=strHALE60Male2002,strHALE60Female2002 WHO5]
Miasta Polski
Najwi瘯szym miastem Polski jest stolica - Warszawa. Inne wi瘯sze miasta to:
Polska jest nazywana krajem katolickim. Ok. 90% mieszka鎍闚 jest ochrzczonych w obrz康ku rzymskokatolickim. Nieco ponad 100 tys. wyznawc闚 liczy ko軼i馧 greckokatolicki. W鈔鏚 innych zakorzenionych w Polsce wyzna chrze軼ija雟kich wyr騜niaj si liczebnie prawos豉wie z co najmniej 700 tysi帷ami wyznawc闚, oraz protestantyzm podzielony na kilkana軼ie konfesji (w sumie blisko 獞ier miliona). 安iadkowie Jehowy licz ponad 100 tys. wierz帷ych. Z du瞠j w czasach przedwojennych grupy wyznawc闚 judaizmu pozosta豉 niewielka kilkutysi璚zna wsp鏊nota. Trzy wyznania maj swoje 廝鏚豉 w Polsce, tzn. powsta造 w kraju lub w 鈔odowiskach polskich za granic - s to mariawityzm, ko軼i馧 polskokatolicki oraz ko軼i馧 greckokatolicki.
:Zobacz te:Wyznania w Polsce.
Geografia
]]
:Zobacz wi璚ej:Geografia PolskiGranice wsp馧czesnej Polski ukszta速owa造 si w roku 1945, po zako鎍zeniu dzia豉 wojennych. W stosunku do 1939 roku granice pa雟twa zosta造 przesuni皻e na zach鏚, kosztem obszar闚 po這穎nych na wschodzie. Po 1945 roku dokonano dw鏂h korekt terytorialnych:
od p馧nocy z Litw (103 km) i Rosj (Obw鏚 Kaliningradzki) (210 km).
Polska zajmuje 9. miejsce w Europie pod wzgl璠em powierzchni oraz 8. pod wzgl璠em liczby ludno軼i.
W wymiarze p馧noc-po逝dnie Polska rozci庵a si na d逝go軼i 649 km, to jest 50 i 50'. Powoduje to r騜nic w d逝go軼i trwania dnia mi璠zy p馧nocn i po逝dniow cz窷ci Polski. Latem na p馧nocy dzie jest d逝窺zy o ponad godzin ni na po逝dniu, zim odwrotnie. W wymiarze wsch鏚-zach鏚 rozpi皻o嗆 Polski wynosi 689 km, co w miarze k徠owej daje 100 01'.
Polska le篡 w strefie czasu 鈔odkowoeuropejskiego, jest to czas s這neczny po逝dnika 150.
Wsp馧rz璠ne geograficzne skrajnych punkt闚 Polski:
24°08' d逝g. geogr. E - kolano Bugu ko這 Strzy穎wa.
Geometryczny 鈔odek Polski znajduje si we wsi Pi徠ek ko這 璚zycy. W pobli簑 Warszawy znajduje si geometryczny 鈔odek Europy. Przez Polsk przebiega r闚nie granica pomi璠zy kontynentalnym blokiem Europy Wschodniej, a rozcz這nkowan przez morza wewn皻rzne Europ Zachodni.
Najd逝窺ze rzeki w Polsce to:
Przewa瘸j帷 cz窷 obszaru Polski zajmuj tereny nizinne wschodniej cz窷ci Ni簑 字odkowoeuropejskiego, a 鈔ednie wzniesienie wynosi 173 m n.p.m.Krainy geograficzne u這穎ne s r闚nole積ikowo (pasowo) przechodz帷 od teren闚 nizinnych na p馧nocy i w Polsce centralnej do teren闚 wy篡nnych i g鏎skich na po逝dniu. Najwy窺zym punktem kraju s Rysy - szczyt w Tatrach - 2499 m n.p.m., najni瞠j po這穎nym punktem jest depresja na 真豉wach Wi郵anych - -1,8 m n.p.m.
Zobacz:
1) Wska幡ik Rozwoju Spo貫cznego 2004 (Human Development Index, HDI) - wska幡ik stosowany przez Program Rozwoju Narod闚 Zjednoczonych: Polska zaj窸a 37 miejsce na 177 w grupie kraj闚 wysoko rozwini皻ych. Lokaty naszych s御iad闚: Niemcy 19., Czechy 32., S這wacja 42., Ukraina 70., Bia這ru 62., Litwa 41., Rosja - 57. miejsce.
2) Wska幡ik Jako軼i 砰cia 2004 (Quality of Life Index, The Economist): 48 miejsce na 111 [http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf Ranking, s. 4].
3) Wska幡ik Wolno軼i Gospodarczej 2005 (Index of Economic Freedom, Heritage Foundation i "The Wall Street Journal"): podobnie jak wi瘯szo嗆 "starej" UE, Polska zosta豉 zakwalifikowana do grupy pa雟tw o "w zasadzie wolnej gospodarce" i zaj窸a 41 miejsce, za Japoni (39.), przed Francj (44.) i Kore Pd. (45.) [http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/Executive_Summary.pdf Ranking od s. 9], [http://www.heritage.org/research/features/index/downloads/Index05_EconFreedomMAP.jpg mapa wolno軼i gospodarczej na 鈍iecie].
4) Wska幡ik Konkurencyjno軼i Gospodarki
60 miejsce w rankingu 104 pa雟tw. 安iatowe Forum Ekonomiczne: [http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Global+Competitiveness+Programme%5CGlobal+Competitiveness+Report 安iatowy Raport Konkurencyjno軼i 2004-2005]
57 miejsce w rankingu 60 gospodarek (pa雟tw i region闚). IMD International: [http://www02.imd.ch/documents/wcc/content/overallgraph.pdf 安iatowy Rocznik Konkurencyjno軼i 2005].
5) Wska幡ik Percepcji Korupcji 2004 (Corruption Perceptions Index 2004, Transparency International): 67 miejsce na 146. [http://www.transparency.org/pressreleases_archive/2004/2004.10.20.cpi.en.html Ranking]
6) Wska幡ik Zaufania Inwestor闚 Zagranicznych 2004 (Foreign Direct Investment Confidence Index wg firmy konsultingowej A.T. Kearney): 12 miejsce. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/FDICIOct_2004_S.pdf Ranking, s. 5].
7) Wska幡ik Globalizacji, obrazuj帷y stopie integracji pa雟tw i spo貫cze雟tw ze 鈍iatem (Globalization Index 2005, A.T. Kearney i Foreign Policy Magazine): 31 miejsce na 62. [http://www.atkearney.com/shared_res/pdf/2005G-index.pdf Ranking, s. 4]
8) Produkt krajowy brutto
Pod wzgl璠em wielko軼i PKB Polska jest:
wed逝g jednych 廝鏚e (2004) 24. gospodark 鈍iata: [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2001rank.html World Factbook]
wed逝g innych 廝鏚e (prognoza na 2005) 23. gospodark 鈍iata: [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW],
PKB na 1 mieszka鎍a (przy zachowaniu parytetu si造 nabywczej) wynosi:
wg jednych 廝鏚e (2004) 12.000 USD (57 miejsce na 鈍iecie w鈔鏚 niepodleg造ch pa雟tw). [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2004rank.html World Factbook]
wg innych 廝鏚e (prognoza na 2005): 13.275 USD (51 miejsce na 鈍iecie w鈔鏚 niepodleg造ch pa雟tw) [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28PPP%29 ang. Wikipedia za MFW]
Wzrost PKB (2004): 5,3% [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/rachunki_narodowe/prod_kraj_brutto/2004/IV_04/index.htm GUS]
W strukturze PKB (2003) udzia rolnictwa wynosi 3%, przemys逝 31%, us逝g 66% [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/pl.html World Factbook]
9) Inflacja w 2004 wynios豉 3,5% [http://www.stat.gov.pl/wyniki_wstepne/inflacja/2004/12_04/index.htm GUS]
10) Bezrobocie (maj 2005): 18,3 %, ok. 2,8 mln os鏏 [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/praca_ludnosc/mies_inf_bezrobocie/2005/0405.htm GUS]).
11) Ludno嗆 poni瞠j ustawowej granicy ub鏀twa (2004): 19,2% [http://www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/warunki_zycia/sytu_gosp_domo/2004/index.htm GUS] (zobacz te: Zasi璕 ub鏀twa w Polsce).
12) Handel zagraniczny (2004)
Eksport: 73,78 mld USD. Eksportuje si g堯wnie: maszyny, urz康zenia i sprz皻 transportowy 38,4%, towary przemys這we (surowcowe) 23,7%, r騜ne wyroby przemys這we 15,2%, 篡wno嗆 i zwierz皻a 篡we 7,6%, do: Niemiec 30,1%, W這ch 6,1%, Francji 6,0%, Wielkiej Brytanii 5,4%, Czech 4,3%, Holandii 4,3%, Rosji 3,8%.
Import: 88,16 mld USD. Importuje si maszyny, urz康zenia i sprz皻 transportowy 38,7%, towary przemys這we (surowcowe) 21%, chemikalia 14%, paliwa mineralne, smary i materia造 pochodne 9,1%, r騜ne wyroby przemys這we 8,3% (2004), z: Niemiec 24,4%, W這ch 7,9%, Rosji 7,2%, Francji 6,7%, Chin 4,6%, Czech 3,6%, Holandii 3,5%.
Polska nie dysponuje dobrym stanem dr鏬. Rozmieszczenie sieci drogowej jest nier闚nomierne. Najwa積iejsze drogi prowadz: z Jakuszyc na granicy polsko-czeskiej przez Zielon G鏎, Gorz闚 Wielkopolski i Szczecin na przepraw promow do Szwecji i Danii ze 安inouj軼ia (E65 - droga krajowa nr 3); z granicy polsko-niemieckiej w 安iecku przez Pozna i Warszaw do granicy z Bia這rusi w Terespolu i dalej do Mi雟ka i Moskwy (E30 - droga krajowa nr 2); z granicy polsko-niemieckiej w Zgorzelcu przez Wroc豉w, Opole, Katowice, Krak闚 i Rzesz闚 do granicy ukrai雟kiej w Medyce i dalej do Kijowa (E40 - droga krajowa nr 4). Du膨 rol odgrywa mo瞠 te w przysz這軼i trasa E75 z Gda雟ka do granicy czeskiej w Cieszynie, czyli planowana autostrada A1, oraz droga E67 przebiegaj帷a przez ca陰 Polsk - od granicy z Litw w Budzisku do granicy czeskiej w Kudowie Zdr鎩. Ta 790-kilometrowa (polski odcinek) trasa ma si sta cz窷ci tzw. arterii "via baltica" 陰cz帷ej Litw, υtw i Estoni z Europ Po逝dniow i Zachodni.
Drogi odgrywaj du瞠 znaczenie, poniewa ponad 85% 豉dunk闚 jest przewo穎nych ci篹ar闚kami. Opr鏂z tego przez Polsk porusza si wiele jad帷ych po towary do Europy Zachodniej ci篹ar闚ek z kraj闚 wschodniej cz窷ci kontynentu - Estonii, Bia這rusi, Litwy, υtwy, Rosji, Ukrainy i innych pa雟tw.
Zobacz te: