Nitrogliceryna (C3H5(ONO2)3; właściwie triazotan glicerolu, ATC: C 01 DA 02) to bardzo wrażliwy na uderzenia i inne bodźce materiał wybuchowy (pod względem chemicznym - esterkwasu azotowego i glicerolu).
Po raz pierwszy została wynaleziona przez włoskiego chemika Ascanio Sobrero w 1847 r. Jednak jej wybuchowość spowodowała, że szybko zakazano jej wytwarzania. Popularność zdobyła dopiero dzięki wynalazkom dynamitu i żelatyny wybuchowej dokonanym przez Alfreda Nobla latach sześćdziesiątych XIX w.
Właściwości:
Gęstość 1,599 g/cm3
Gęsta, klarowna, bezbarwna, oleista ciecz
Detonuje z prędkością 8000-8500 m/s w rurach stalowych o średnicy 25 mm
Może detonować z małą prędkością 1500-2000 m/s
Duża wrażliwość na bodźce mechaniczne: detonacja przy uderzeniu ciężarka 2 kg z wysokości 4 cm; niektórzy badacze donoszą o detonacji przy uderzeniu ciężarka 1 kg z wysokości 2 cm
Nie ulega reakcji łańcuchowej podczas normalnej detonacji, przez co ma ograniczone zastosowanie
Składnik materiałów wybuchowych np. dynamitu i prochów bezdymnych a także żelatyny wybuchowej. Ponieważ ma właściwości rozpuszczalnika organicznego, dodatni bilans tlenowy (wybuchając wytwarza pewne ilości tlenu) oraz przy tych właściwościach jest materiałem wybuchowym, stosuje się ją jako rozpuszczalnik lub dodatek do innych materiałów wybuchowych.
Nitrogliceryna i pochodne środki są powszechnie stosowane jako leki w chorobach układu krążenia (w formie 1% roztworu w etanolu - w większych ilościach może być toksyczna), np. w niedokrwiennej chorobie serca, gdyż powoduje gwałtowny rozkurcz mięśni gładkich, z których zbudowane są naczynia krwionośne.
Otrzymywana jest przez estryfikacjęglicerynymieszaniną nitrującą.