Mejoza, skrót: R! (R - od redukcji) - proces podziału komórki występujący u organizmów rozmnażających się płciowo. Polega na takich podziałach jądra komórki diploidalnej, że w rezultacie powstają 4 komórki haploidalne. Pierwszy podział mejotyczny nazywany jest podziałem redukcyjnym, a drugi zaś podziałem ekwatorialnym. Skrótowo piszemy: mejoza I i mejoza II.
Przebieg mejozy I
profaza I
leptoten
Chromatyna zaczyna przybierać kształt długich nici, które oplatają jądro. Chromosomy mają rodzaj białkowego rdzenia stanowiącego ich oś. Każdy z chromosomów mejotycznych jest przytwierdzony do otoczki jądrowej za pomocą płytki przyczepowej (attachment plaque). Chromosomy składają się z dwu chromatyd sprawiających wrażenie pojedynczej linii. Tworzy się wrzeciono podziałowe (tzw. kariokinetyczne).
zygoten
Dochodzi do koniugacji (synapsis). Chromosomy homologiczne łączą się ze sobą za pomocą tworzącego się kompleksu synaptonemalnego. Do łączenia się dochodzi, gdy zetkną się ze sobą dwa końce chromosomów na wewnętrznej stronie jądra. Cały kompleks przesuwa się dalej ku środkowi, swym działaniem przypominając zamek błyskawiczny. Dwa koniugujące chromosomy to biwalent lub tetrada.
pachyten
Pomiędzy wewnętrznymi chromatydami skoniugowanych chromosomów tworzą się węzły, zwane chiazmami, mającymi ułatwić wymianę materiału genetycznego, czyli crossing-over. Kompleks synaptemalny jest zwarty. Dosyntetyzowywane jest 0,3% DNA.
diploten
Rozdzielenie chromosomów homologicznych tzw. desynapsis . Kompleks synaptonemalny ulega rozpuszczeniu. Każdy z biwalentów połączony jest poprzez jedną lub więcej chiazm. Intensywna synteza RNA i dekondensacja chromosomów.
rozejście się chromosomów homologicznych do przeciwległych biegunów komórki
telofaza I
zaniknięcie wrzeciona, odtworzenie otoczki jądrowej, powstanie dwóch jąder potomnych o liczbie chromosomów zredukowanej do połowy w stosunku do komórki rodzicielskiej.
Przebieg mejozy II
profaza II
kondensacja chromosomów, rozejście centriol
metafaza II
zanik otoczki jądrowej, powstanie wrzeciona podziałowego, ustawienie centromerów w płaszczyźnie równikowej komórki
anafaza II
oddzielenie chromatyd siostrzanych i ich wędrówka do przeciwnych biegunów komórki
telofaza II
przekształcenie chromatyd w chromosomy potomne.
W rezultacie mejozy I dostajemy 2 komórki haploidalne, a kolejny podział, już bez redukcji materiału genetycznego, sprawia, że w wyniku całej mejozy z jednej komórki diploidalnej powstają 4 komórki haploidalne.
Znaczenie mejozy
Podczas mejozy powstaje komórka o zredukowanej liczbie chromosomów, dzięki czemu w procesie zapłodnienia zostaje odtworzona diploidalna komórka. Komórki haploidalne powstajęce po podziale posiadają nowe kombinacje genów. Wynika to z faktu, że do jąder potomnych wędrują przypadkowe chromosomy spośród chromosomów homologicznych (anafaza I), a poza tym w trakcie mejozy następuje również losowa wymiana części chromatyd chromosomów homologicznych pochodzących od obojga rodziców (crossing-over).
Zobacz też:
przegląd zagadnień z zakresu biologii, Mitoza