Klonowanie (gr.gałązka, odrośl) â proces tworzenia idealnej kopii z oryginału.
W biologii termin klonowanie jest używany w dwóch znaczeniach:
Klonowanie genów - które polega na pobieraniu materiału genetycznego z jednego organizmu i wprowadzanie go do innego (np. metodą PCR). Klonować można w tym sensie zarówno całe genotypy jaki i pojedyncze geny. Zazwyczaj jest to czynione w celu udowodnienia, że określony fragment DNA istotnie koduje daną cechę (np: chorobę dziedziczną) lub w celu modyfikacji pewnych cech organizmu, do którego wszczepia się klonowane geny.
Klonowanie organizmów polega na tworzeniu dokładnych kopii organizmów wielkokomórkowych. W sensie biologicznym za klony uważa się wielkomorkówe orgazmy, które powstały na podstawie kodu genetycznego innego, rozwiniętego już organizmu, ale nie poprzez krzyżowanie garniturów chromosomalnych rodziców. Klonowanie jest możliwe, bo prawie każda komórka organizmu wielokomórkowego zawiera taki sam zestaw genów. Klonowanie może mieć miejsce zarówno w sposób nautralny jak i sztuczny. Np: wiele roślin potrafi rozmnażać się przez pączkowanie, które jest formą klonowania. Klonowanie nazwa się też czasem prokreacją aseksualną, gdyż w tym procesie uczestniczy tylko jeden osobnik.
W ramach biotechnologii rozwinięto już wiele technik sztucznego klonowania roślin i zwierząt. W przypadku zwierząt zazwyczaj stosuje się technikę polegającą na wymianie całego DNA zawartego w jądrze wybranej komórki somatycznej pobranej z klonowanego osobnika, do komórki jajowej osobnika tego samego gatunku, tworząc w ten sposób sztuczną zygotę. Zygotę tę można następnie rozwinąć do żywego osobnika wszczepiając ją do narządów rodnych innego osobnika, lub przeprowadzając jej sztuczną inkubację.
Istnieją kontrowersje, czy otrzymane w ten sposób klony są istotnie w 100% identyczne genetycznie z ich wzorcami. W trakcie tego procesu wymienia się bowiem tylko materiał genetyczny zawarty w jądrze komórkowym ignorując fakt występowania mitochondralnego DNA. Najbardziej powszechny pogląd na ten temat głosi jednak, że mitochondralne DNA jest wtórne w stosunku do DNA zawartego w jądrach i nie ma minimalny wpływ na dziedziczenie cech genetycznych.
W przypadku roślin i bakterii, sztuczne klonowanie przeprowadza się często metodami reprodukcji wegatatywnej. Polega ona na hodowaniu roślin nie z nasion, lecz poprzez sadzonki otrzymywane przez odrywanie wybranych części klonowanej rośliny, które są zdolne w odpowiednich warunkach do samodzielnego rozwinięcia w pełną roślinę. Tego rodzaju metody klonowania były stosowane od tysiącleci. M.in. w ten właśnie sposób od tysiącleci utrzymuje się jednorodność odmian winogron stosowanych przy produkcji wina.
Postępy w sztucznym klonowaniu zwierząt
Porządek chronologiczny najsłynniejszych udanych i nieudanych prób klonowania zwierząt:
Po sukcesach z innymi gatunkami ssaków, pojawiły się też pomysły klonowania ludzi.
Klonowanie ludzi jest sprawą bardzo kontrowersyjną z etycznego punktu widzenia. W większości krajów świata klonowanie ludzi w celu "produkcji" identycznych, dorosłych osobników jest zakazane. Mimo to, kilka zespołów naukowych na świecie ogłosiło zamiar pracy na uzyskaniem tego rodzaju ludzkich klonów. Jak dotąd jednak (koniec 2004 r.) nie ma wiarygodnych dowodów na to, że komuś to się udało. W kilkunastu krajach (w tym wciąż w USA) można jednak przeprowadzać klonowanie w celu hodowli ludzkich embrionów, z których pobiera się natępnie tkanki potrzebne przy leczeniu niektórych chorób. Więcej na ten temat w haśle klonowanie ludzi.
Klonowanie wymarłych gatunków zwierząt
Klonowanie wyginiętych gatunków zwierząt było od lat marzeniem wielu naukowców. Obiektem nad którym pracowano dotąd najwięcej był mamut, którego kilkaście sztuk przetrwało w stanie niemal nienaruszonym, w lodach Syberii i Alaski. Jak dotąd jednak (koniec r. 2004) nie udało się nikomu sklonować tego gatunku, glównie z powodu ogromnych trudności przy pozyskaniu odpowiedniej ilości pełnowartościowego DNA mamutów.
Oprócz możliwości pozyskania DNA, podstawowym problemem przy klonowaniu wyginiętych gatunków, jest też znalezienie odpowiedniego dawcy komórki jajowej. Bardzo długo panował pogląd, że klonowanie jest możliwe tylko z użyciem komórki jajowej od samicy tego samego gatunku co klonowany osobnik.
Jednak, w 2000 r, krowa o imieniu Bessie urodziła klon innego gatunku: bawoła azjatyckiego, co udwodniło, że niekoniecznie trzeba stosować komórkę jajową tego samego gatunku i wystarczy komórka od samicy gatunku blisko spokrewnionego.
Otworzyło to drogę do prób sklonowania bucardo - wyginiętego niedawno gatunku hiszpańskich, górskich jeleni, które są obecnie w toku. Istnieją też projekty sklonowania Wielkiej pandy (z wykorzystaniem komórek jajowych zwykłej pandy) i ocelota (z wykorzystaniem komórek jajowych lisa).
W 2002 r, genetycy z Australian Museum ogłosili, że dokonali replikacji całego DNA Tygrysa tasmańskiego, ze zwłok zwierzęcia, które zdechło 65 lat temu.
Klonowanie wymarłych zwierząt jest interesujące z naukowego punktu widzenia - choćby po to aby się przekonać jak takie zwierzę naprawdę wyglądało. Jednakże próby trwałego odtworzenia całego gatunku metodą klonowania wydają się niewykonalne, ze względu na to, że aby gatunek mógł się rzeczywiście namnażać, potrzeba co najmniej dziesięciu osobników o różnym genotypie.
Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu biologii.
Źródła zewnętrzne
[http://bezdogmatu.webpark.pl/deklaracja34.htm Deklaracja w obronie klonowania oraz niezawisłości badań naukowych]