|-
| align="center" bgcolor="pink"|Nazwa systematyczna
|-
| align="center"| Physeter macrocephalus
|}
Kaszalot (Physeter macrocephalus; potwal; potwal olbrotowiec) - największy przedstawiciel podrzędu zębowców. Występuje we wszystkich oceanach.
Opis gatunku
Duża prostokątna głowa może u dorosłych osobników stanowić nawet 1/3 długości ciała. Płetwy piersiowe małe, płetwy grzbietowej brak, potężna płetwa ogonowa ma rozpiętość do 6 metrów. Kolor ciemnoszary lub szary, na brzuchu jaśniejszy. U starszych osobników liczne blizny na skórze. Potrafi nurkować na duże głębokości, nawet na 3 tysiące metrów. Zęby duże, stożkowate, w liczbie 50.
;Długość:
samiec do 20 m, samica do 13
;Masa:
od 45 ton do 20 ton
;Pożywienie:
głowonogi
;Rozród:
Znaczny dymorfizm płciowy; dojrzałość płciową samce osiągają po dojściu do 11-12 m dł., samice po osiągnięciu 8-9 m; ciaża trwa 14-15 miesięcy, noworodek ma ok. 4 metrów
;Siedlisko:
oceany, głębiny, często wokół wysp wulkanicznych.
;Status:
narażony
;Uwagi:
Zabity kaszalot nie tonie, a to ułatwiało holowanie zwierzęcia do brzegu lub okrętu. Od XVIII wieku był poławiany dla tłuszczu.
;Nazwy w innych językach:
:ang.sperm whale
Budowa
Kaszalot charakteryzuje się wielką głową, rozszerzoną na końcu pyska i stromo ściętą. Otwór wytryskowy znajduje się u niego z przodu głowy z lewej strony. W szczęce górnej znajdują się szczątkowe zęby pokryte dziąsłami, a w szczęce dolnej osadzony jest szereg jednakowej wielkości stożkowatych zębów, wykorzystywanych kiedyś przez marynarzy do rzeźbienia, tzw. scrimshaw. Kaszalot należy do największych współczesnych zwierząt, długość samca dochodzi do 20 m, a obwód ciała do 12 m. Samice są zwykle znacznie mniejsze. W tylnej połowie ciała na grzbiecie znajduje się nieruchoma płetwa tłuszczowa. Kończyny piersiowe stosunkowo niewielkie, osadzone są z tyłu za oczami, na ich powierzchni górnej znać 5 podłużnych fałd, odpowiadających 5 palcom. Płetwa ogonowa jest dwupłatowa, niezbyt głęboko wcięta. Ciało pokryte gładką, ciemną, prawie czarną skórą, często z licznymi bliznami pozostałymi po walkach z innymi kaszalotami lub spotkaniach z olbrzymimi głowonogami. Pod skórą znajduje się gruba warstwa tkanki tłuszczowej, mięśnie żylaste. W specjalnych komorach między kośćmi czaszki i w workach podskórnych znajduje się oleista masa, zwana olbrotem albo spermacetem, używana kiedyś do sporządzania m.in. plastrów, szminek i kremów. W jelitach chorych i zdechłych kaszalotów występuje szarobrunatna masa aromatyczna, zwana ambrą, niezwykle cenna ze względu na aromat, który czynił ją pożądanym surowcem w przemyśle perfumeryjnym.
Behawior
Kaszaloty zamieszkują głównie morza ciepłe, chociaż nierzadko pojedyncze sztuki zawędrowują daleko na północ. Kaszaloty zwykle trzymają się niewielkimi stadkami, pływają bardzo szybko, często wysuwają całą głowę nad wodę, zupełnie jakby stawały pionowo w morzu. Co 45 do 55 minut kaszalot wynurza się nad powierzchnię wody dla zaczerpnięcia oddechu, wyrzuca wtedy przy wydechach strumień rozgrzanego powietrza na wysokość 1 m. Po kilkudziesięciu wdechach i wydechach kaszalot zanurza się ponownie pod wodę. Po liczbie wdechów doświadczony wielorybnik potrafił ocenić, na jak długo zwierzę zamierza się zanurzyć. Samica rodzi jedno lub dwoje młodych, które matka karmi mlekiem. Matka w czasie karmienia kładzie się na boku, tak by młode mogły się przyssać kątami pysków.
Zobacz też: