Dysleksja czyli specyficzna rozwojowa dysleksja (ICD-10R48)) to zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania, mimo stosowania obowiązujących metod nauczania, normalnej inteligencji i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Osobę dotkniętą dysleksją nazywa się dyslektykiem.
Typy dysleksji
U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno-motorycznej. W związku z tym niektórzy autorzy wyróżniają nastepujące typy dysleksji:
dysleksja typu wzrokowego, u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowoâprzestrzennej,
dysleksja typu słuchowego uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy, najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji językowych
dysleksja integracyjna, kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej,
dysleksja typu mieszanego, gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej.
W dysleksji mogą wystąpić zaburzenia mowy, uwagi, koncentracji i pamięci. Pierwotną przyczynę dysleksji rozwojowej wielu badaczy upatruje w zakłóceniach pracy OUN. Nie wyklucza się również roli czynnika genetycznego.
Do wskazania rodzaju poszczególnych trudności przyjmuje się na ogół trzy pojęcia:
dysleksja jest terminem stosowanym także w węższym znaczeniu, do specyficznych trudności w czytaniu,
dysortografia to specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych,
dysgrafia to zniekształcenia strony graficznej pisma â brzydkie, niekaligraficzne pismo.
Częstość i występowanie
Objawy dysleksji występują u mniej więcej 10% uczniów, pięciokrotnie częściej u chłopców. Dysleksja może być sprzężona z chromosomem Y decydującym o płci męskiej i dlatego jest przekazywana po linii męskiej z pokolenia na pokolenie. Niektórzy wskazują na rolę hormonu męskiego â testosteronu. Jego nadprodukcja u chłopców, jeszcze w okresie prenatalnym modeluje rozwój mózgu, wywołując dysleksję. Są i tacy badacze, którzy przewagę chłopców w grupie dzieci dyslektycznych wyjaśniają mniejszą zdolnością osób płci męskiej do adaptacji i wyrównywania deficytów rozwojowych powstałych wskutek nieprawidłowego przebiegu okresu okołoporodowego. Niektórzy też wskazują na nadpopudliwość psychoruchową, agresywność i trudności wychowawcze, które powodują, że chłopcy są w centrum uwagi nauczyciela i z tych powodow są kierowani do psychologa, co sprzyja wczesnemu i częstszemu wykrywaniu tych trudności u chłopców.
Jak rozpoznać âucznia dyslektycznegoâ?
Objawy tzw. ryzyka dysleksji
W wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym u dzieci tzw. ryzyka dysleksji można zaobserwować następujące symptomy:
małą obniżoną sprawność ruchową w zakresie swojego ciała, trudności z utrzymaniem równowagi,niezdarność ruchów,niechęć do zabaw ruchowych kłopoty z łapaniem piłki,rzucanie do celu,
mała sprawność rąk, niechęć w zapinaniu guzików, sznurowania butów, używanie widelca, nożyczek,
słaba koordynacja wzrokowoâruchowa, dziecku sprawia trudność budowanie z klocków, niechętnie bawi się klockami puzzlami, nie umie układać układanek według wzoru, tworzy tylko własne kompozycje, niechętnie rysuje,
opóźniony rozwój lateralizacji â dziecko używa na zmianę raz jednej a raz drugiej ręki, ma trudności w określeniu stron: lewa â prawa,
zaburzenia rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej, trudności z rysowaniem figur, odtwarzaniem figur geometrycznych, rysowaniem szlaczków,
ma trudności w różnicowaniu głosek podobnych dźwiękowych,
zaburzenia analizy i syntezy wyrazów,
ma problemy z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek, oraz miesięcy, trudności z wymową, wadliwa wymowa,
przy pierwszych próbach czytania przekręca wyrazy, wolne tempo czytania,
słabe rozumienie tekstu,
przy pierwszych próbach pisania â niestaranne a nawet brzydkie pismo, popełnianie błędów przy przepisywaniu, mylenie liter, opuszczanie liter, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter,
trudności we właściwej intonacji czytanej treści â zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści
rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych â zgadywanie
opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania;
opuszczanie całego wiersza
zmiana kolejności liter i wyrazów,
zestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens;
niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego
trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab;
trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście;
Trudności występujące w nauce innych przedmiotów
trudności w rysowaniu jako czynności â trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach ( błędny kierunek odwzorowywania)
trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów â symptomy takie jak w języku polskim
trudności w uczeniu się pamięciowym â tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne
trudności w nauce geografii â utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata
trudności w nauce geometrii â zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne)
trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego â błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni , obniżona sprawność ruchowa
nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy