Czterej pancerni i pies to tytuł serialu telewizyjnego według scenariusza Janusza Przymanowskiego (na podstawie jego książki o tym samym tytule). Fabuła przedstawia wojenne losy załogi czołgu "Rudy" i psa Szarika.
Serial ten był kręcony i emitowany pierwotnie w trzech seriach w latach 1966, 1969 i 1970, a następnie, aż do roku 1989 praktycznie co roku wznawiany w polskiej telewizji w paśmie programów dla dzieci i młodzieży. Premiera serialu miała miejsce w niedzielnym Teleranku. Na bazie popularności filmu wydano również na początku lat 70. książkę oraz komiks.
Film odniósł niebywały sukces, był wielokrotnie wznawiany i bez wątpienia można powiedzieć, iż wychowało się na nim kilkanaście roczników młodych Polaków naśladujących postaci z filmu w zabawach na podwórku. Film był również intensywnie eksploatowany propagandowo. W szkołach urządzano na jego temat akademie, przedstawienia teatrzyków szkolnych i omawiano na lekcjach. Zakładano również dla młodzieży Kluby Pancernych, w których legenda filmu służyła szkoleniu patriotyczno-obronnemu, oraz poznawaniu historii najnowszej.
Na sukces filmu złożył się przede wszystkim fakt, iż po raz pierwszy tematyka wojenna została potraktowana lżej niż do tej pory, a serial obfitował w zabawne sceny (obok oczywiście scen poważnych). Publiczność miała już dość ciągłego przedstawiania tematyki wojennej w skrajnie czarnych, pełnych martyrologii barwach. Natomiast od strony prawdy historycznej jest to pozycja czysto propagandowa, pełna jaskrawych przekłamań i po roku 1989 stała się celem protestów środowisk kombatanckich. Również realia wojskowe ukazane w filmie klasyfikują go w rzędzie filmów niemalże science-fiction - bohaterowie traktują rozkazy przełożonych w sposób dowolny, w pojedynkę powstrzymują całe hordy wroga, urządzają własne, z nikim nie konsultowane akcje, niemal "prywatne wojny", a Niemcy niezmiennie przedstawiani są jako kompletni idioci.
Wielką siłą filmu była znakomita gra nie tylko aktorów pierwszoplanowych, ale także całego szeregu twórców wspaniałych kreacji w rolach epizodycznych. Jednak dla aktorów grających role główne sukces filmu był równocześnie ich osobistą porażką - z powodu niezwykle sugestywnych ról, z którymi jeszcze długo ich utożsamiano, na wiele lat znikli oni ze sceny filmowej. Najboleśniej, bo najdłużej, odczuł to Janusz Gajos - twórca najpopularniejszej postaci w filmie. Publiczność dziwiła się również, że Włodzimierz Press nie jest wcale rodowitym Gruzinem, tylko naszym krajowym aktorem.
Postacie były grane w filmie tak sugestywnie, że publiczność traktowała je niemal jak swoich bliskich. Młodsza część widowni kochała się - w Janku oraz w Marusi, a wszyscy żyli przeżyciami swoich ulubionych bohaterów. Film często wywoływał wśród publiczności prawdziwe łzy wzruszenia.
Załoga czołgu:
Olgierd Jarosz, "Olgierd" - dowódca czołgu, w cywilu meteorolog, najbardziej charyzmatyczna postać filmu, poległ na końcu pierwszej części serialu, na Pomorzu, niedaleko Gdyni, opłakiwany przez widzów rzęsistymi łzami, pojawia się na moment załodze jako zjawa w zdobytym Berlinie - w tej roli wystąpił Roman Wilhelmi
Gustaw Jeleń, "Gustlik" - ładowniczy czołgu, najsilniejszy w załodze, wielokrotnie popisujący się swoją niemal nadludzką siłą, a kilka razy ratujący swoją tężyzną życie całej załodze, Ślązak z Ustronia (Śląsk Cieszyński) mówiący typową śląską gwarą; przed okresem opisywanym w filmie siłą wcielony do niemieckich wojsk pancernych, skąd uciekł do Rosjan uprowadzając czołg, w którym był, razem z jego załogą - w tej roli wystąpił Franciszek Pieczka
Jan Kos, "Janek" - strzelec-radiotelegrafista, a po śmierci Olgierda dowódca czołgu, gdańszczanin, najmłodszy w załodze, jego ojciec walczył na Westerplatte, Janek przez połowę filmu szuka ojca, odnajdując go w końcu nad samym Bałtykiem - w tej roli wystąpił Janusz Gajos
Grigorij Saakaszwili, "Grześ" - czołgowy kierowca-mechanik, Gruzin z charakterystycznym wąsikiem - w tej roli wystąpił Włodzimierz Press
Tomasz Czereśniak, "Tomuś, Tomek" - ładowniczy czołgu, pochodzi ze wsi Studzianki, dołącza do załogi na Pomorzu, bardzo przywiązany do swojego chłopskiego pochodzenia - w tej roli wystąpił Wiesław Gołas
Inne ważniejsze postacie:
Marusia Ogoniok - rosyjska sanitariuszka, narzeczona Janka - w tej roli wystąpiła Pola Raksa
Lidia Wiśniewska, "Lidka" - telegrafistka w brygadzie, kochała się bez wzajemności przez cały film w Janku, by w końcu poślubić Grigorija (prawdę mówiąc Lidka flirtuje ze wszystkimi napotkanymi żołnierzami), warszawianka - w tej roli wystąpiła Małgorzata Niemirska
kapral Kucharek - ginie w 3. odcinku - w tej roli wystąpił Wojciech Siemion
kapral Franek Wichura - kierowca ciężarówki, na krótko członek załogi, jedna z najzabawniejszych postaci w filmie - w tej roli wystąpił Witold Pyrkosz
Pułkownik - dowódca brygady pancernej, najczęściej w polowej furażerce na głowie (rogatywkę zakładał tylko przy specjalnych okazjach), w idealnie obciągniętym (bez fałd) mundurze i zawsze ciasno zapięty pod samą szyją, postać wygłaszająca w filmie najbardziej patetyczne i oficjalne kwestie, a do żołnierzy zwracająca się niemal po ojcowsku, przez żołnierzy zaś traktowany z olbrzymim respektem i szacunkiem - w tej roli wystąpił Tadeusz Kalinowski
Inni aktorzy: