Zakopane, miasto w województwie małopolskim, u stóp Tatr, w Kotlinie Zakopiańskiej, nad rzeką Zakopianką (dopływ Białego Dunajca. Położone na wysokości 830 m n.p.m. (centrum miasta), jest najwyżej położonym miastem Polski. Od północy graniczy z pasmem Gubałówki, od południa zamyka je Giewont i obwałowanie w postaci lesistych regli.
|----
| align="center" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | Motto: brak
|----
! colspan="2" |
|----
| Województwo
| Małopolskie
|----
| Organ samorządowy
| Rada Miasta Zakopane
|----
| Burmistrz
| Piotr Bąk
|----
| Powierzchnia
| 8,4 km²
|----
| Długość Szerokość
| 19°57' E 49°18' N
|----
| Wysokość 833 m. n.p.m. - 1126 m. n.p.m.
| -
|----
| Populacja - miasto (1999) - gęstość - aglomeracja
| 29 360 3495/km² -
|----
| Numer kierunkowy
| (+48) 18
|----
| Kod pocztowy
| 34-500 do 34-504
|----
| Tablice rejestracyjne
| KTT 0001 do KTT 9999
|----
| align="center" style="background:
efefef;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | [http://www.um.zakopane.pl/ Strona internetowa miasta]
|}
Zakopane jest największym ośrodkiem miejskim w bezpośrednim otoczeniu Tatr, dużym ośrodkiem sportów zimowych, położonym częściowo w obrębie Tatrzańskiego Parku Narodowego (od Doliny Suchej Wody do Doliny Małej Łąki. Liczbę turystów ocenia się na około 2-3 mln rocznie. Liczba stałych mieszkańców wyniosła 29,8 tysięcy (2001), obszar 84,9 km2. Miasto kandydowało (bezskutecznie) do organizacji w 2006 roku Zimowych Igrzysk Olimpijskich (wygrał Turyn).
Liczne sanatoria i domy wypoczynkowe, duża baza noclegowa. Główną atrakcją turystyczną są Tatry. Inne to:
Muzeum Przyrodnicze Tatrzańskiego Parku Narodowego
Muzeum Kornela Makuszyńskiego
Muzeum Jana Kasprowicza
Muzeum Karola Szymanowskiego "Atma"
Galeria Władysława Hasiora
Muzeum Męczeństwa
Zakopane powstało jako osada na miejscu sezonowych osad pasterskich. Pierwszy (zaginiony) przywilej osadniczy wydał podobno Stefan Batory w 1578 roku, który to przywilej został zatwierdzony przez króla Michała Wiśniowieckiego przywilejem osadniczym w 1670 roku. W 1676 roku wieś liczyła 43 mieszkańców (wraz z Olczą i Poroninem). Pierwotnie osada należała do króla, później do cesarsko-królewskiego skarbu austriackiego. W 1824 roku Zakopane wraz z częścią Tatr zostało sprzedane rodzinie Homolasców. W XVIII wieku w Kuźnicach zbudowano hutę żelaza (w XIX wieku był to największy zakład metalurgiczny w Galicji). Rozkwit Zakopanego rozpoczął się w drugiej połowie XIX w., kiedy to właściwości klimatyczne Zakopanego zaczął popularyzować Tytus Chałubiński. W 1886 r. zostało uznane za uzdrowisko. W 1889 roku Zakopane liczyło już 3000 mieszkańców. W tymże też roku kupił je na licytacji (wraz z dużą częścią Tatr) Władysław Zamoyski - "mąż opatrznościowy" Tatr polskich, który stworzył podwaliny obecnego parku narodowego. W 1933 roku Zakopane uzyskało prawa miejskie. W czasie II wojny światowej Zakopane stało się ważnym punktem przerzutowym na Węgry. W podziemiach hotelu "Palace" mieścił się areszt gestapo (zwany "katownią Podhala").
Pod koniec XIX wieku Zakopane stało się ważnym ośrodkiem kulturalnym, odwiedzanym (lub zamieszkanym) przez takie sławne postacie polskiej kultury jak: H. Sienkiewicz, W. Orkan, St. Witkiewicz, S. Żeromski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Jan Kasprowicz, Mieczysław Karłowicz, Karol Szymanowski, Stanisław Ignacy Witkiewicz i inni. Stanisław Witkiewicz (ojciec) jest autorem tzw. stylu zakopiańskiego (zwanego też od jego nazwiska witkiewiczowskim) w budownictwie. Z pobytem letników a później także osiedlającej się w Zakopanem inteligencji nastąpił rozwój turystyki i taternictwa. W 1873 r. zawiązało się Towarzystwo Tatrzańskie, którego celem było propagowanie wiedzy o Tatrach, badanie ich, ułatwienie turystyki, ochrona przyrody i popieranie miejscowego rozwoju. Wśród inicjatorów powstania Towarzystwa był Tytus Chałubiński, ks. Józef Stolarczyk, Walery Eliasz-Radzikowski i inni. Działalności tego Towarzystwa Zakopane zawdzięcza pierwsze oświetlenie, organizację poczty i telegrafu, budowę Dworca Tatrzańskiego. Rozwój taternictwa i powtarzające się wypadki były powodem powołania Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (1909). Inicjatorem jego powstania był przede wszystkim Mariusz Zaruski. Z pobytem letników związana jest także historia teatru w Zakopanem. Pierwsze przedstawienia wystawiane były przez zespoły amatorskie tworzone przez gości, ale już w 1892 Zakopane odwiedza zespół teatralny złożony z zawodowych aktorów. Powołany w 1900 r. Związek Przyjaciół Zakopanego zainicjował powstanie stałego teatru amatorskiego, a od 1904 sezonowego zespołu zawodowego. W Zakopanem występowała Helena Modrzejewska, Antonina Hoffman, Irena i Ludwik Solski i inni. W latach międzywojennych działał w Zakopanem Teatr Formistyczny.
Z działalnością Związku Przyjaciół Zakopanego związana jest także budowa pomnika Tytusa Chałubińskiego i powstanie pierwszych stowarzyszeń sportowych.
Do najsławniejszych zabytków zaliczane są: barokowy drewniany kościółek obok zabytkowego Cmentarza Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku; zabytkowa góralska zabudowa drewniana; budowle w stylu zakopiańskim; wille (np. Koliba, Pod Jedlami i inne).
Zobacz też: