Encyklopedia w Markpol

Reklama:

KGB - "ĐĐžĐźĐ¸ŃĐľĚŃ ĐĐžŃŃĐ´Đ°ĚŃŃŃĐ˛ĐľĐ˝Đ˝ĐžĐš ĐĐľĐˇĐžĐżĐ°ĚŃĐ˝ĐžŃŃĐ¸";Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopastnosti (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego) - radziecka struktura administracyjna czuwająca nad bezpieczeństwem państwa i kontrolująca większość służb specjalnych ZSRR. Istniała w okresie marzec 1954 - październik 1991 i realizowała liczne zadania - od zdobywania informacji wywiadowczych i ochrony kontrwywiadowczej po ochronę dostojników i granic państwowych, nadzór nad obiektami nuklearnymi, przemysłowymi.

Utworzenie KGB i zarząd

KGB powstało w marcu 1954 roku, w wyniku reorganizacji organów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR. Reorganizacja z marca 1953 roku była dokładym powtórzeniem zmian w radzieckim systemie bezpieczeństwa z 1946 roku, kiedy zostało utworzone Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (MGB), oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. W marcu 1953 roku z MVD zostały wydzielone dwa największe piony tej instytucji, m.in: pion policji politycznej reprezentowany przez I Zarząd Główny MVD, oraz pion wywiadu zagranicznego, którym się zajmował II Zarząd Główny MVD. W wyniku tej zamiany powstał oddzielny Komitet Bezpieczeństwa Państwowego - KGB. Działało początkowo na prawach âministerstwaâ, podlegając bezpośrednio premierowi. Pierwszym szefem KGB został Iwan Sierow, stał na czele komitetu przez cztery lata od 1954 do 1958 roku, były zastępca szefa GRU, następnie szef owej instytucji. Po II wojnie światowej został wysłany do Polski jako główny doradca radziecki przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, osobiście, jako gen. Iwanow, przeprowadził w 1945 r. aresztowanie 16 przywódców Polski Podziemnej, postawionych następnie przed sądem w Moskwie. Po objęciu stanowiska przewodniczacego KGB poinformował Nikitę Chruszczowa o istnieniu tzw. Archiwum Berii, w którym znajdowały się materiały kompromitujące Chruszczowa i najwyższych dostojników partyjnych. Sierow odszedł z KGB w 1958 r, został szefem wywiadu wojskowego GRU. W latach 1958 â 1961 szefem KGB był Aleksander Szelepin, zaledwie 40 letni wówczas Szelepin, próbował przekształcić KGB w prawdziwą służbę wywiadowczo-kontrwywiadowczą. W czasie II wojny światowej dowodził oddziałem partyzanckim, w latach 1952-1958, był przewodniczącym Komsomułu. Po objęciu stanowiska przewodniczącego 1958 roku, odrazu dał się poznać jako młody pracowity i energiczny człowiek, odsunoł od stanowisk wielu starych stalinowców, zastępując ich bardziej inteligentnymi, ściągniętymi z Komsomułu absolwentami szkół wyższych. Pod koniec lat pięćdziesiątych (XX w.) na polecenie Chruszczowa Szelepin niejawnie badał sprawę Zbrodni katyńskiej i po wykonaniu kwerendy przechowywanych przez NKWD, a potem przez KGB dokumentów, w przedstawionej notatce nr N-632-Sz (Đ-632-Đ¨) z 3 marca 1959 roku zaproponował zniszczenie 21.857 teczek personalnych zamordowanych oficerów jako nieprzydatnych zarówno operatywnie, jak i historycznie, a zachowanie jedynie głównych dokumentów mieszczących się w oddzielnej, niewielkiej teczce. Propozycja została zatwierdzona i wykonana, a teczka otrzymała nazwę specjalnej teczki nr 1, i jako jedna z najważniejszych tajemnic ZSRR wchodziła do wydzielonego, specjalnego zbioru dokumentów dostępnych tylko przywódcy KPZR, i przekazywanych mu przy objęciu władzy. Szelepin odszedł z KGB w 1961 roku, ale nie starcił nad nim kontroli, objoł bowiem funkcję przewodniczacego nowo utworzonej i dysponującej szerokimi uprawnieniami partyjno-państwowej komisji kontroli. Po odejściu Szelepina nowym przewodniczącym Komitetu został jeszcz młodszy od swego popszednika (wówczas 37 letni), ale miej dynamiczny potęgowany Szelepina Władimir Jefimowicz Siemiczastny. Zgodnie z wytycznymi Chruszczowa Siemiczastny kontynuował oczyszczanie archiwów z materiałów, przypominających zbyd dobitnie stalinowską przeszłość członków Prezydium Rady Najwyższej. Z polecenia Siemiczastnego, zniszczono 9 tomów materiałów, dotyczących zlikwidowanych w latach stalinowskiego terroru członków Komitetu Centralnego, wyższych oficerów służb wywiadowczych (takich jak - Jan Berzin, szef [[GRU, Abram Słucki naczelnik Departamentu VII (wywiad) GUGB, Siergiej Szpigelglas|, naczelnik Departamentu VII GUGB w 1938 r, i wielu innych), oraz zamieszkałych w Moskwie komunistów z partii zagranicznych. Władimir Siemiczastny odszedł z KGB w maju 1967 roku, zastąpił go były ambasador na Wegrzech Jurij Andropow, roku. Pod kierownictwem Jurija Andropowa (1967-1982) KGB cieszyło się stosunkowo wysoką pozycją i uznaniem. Przed objęciem stanowiska przewodniczącego Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego, Andropow był od 1954 do 1957 roku ambasadorem ZSRR na Węgrzech, sprawował stanowisko ambasadora podczas powstania w 1956 roku, gdzie odegrał ważną rolę podczas interwencji Armii Czerwonej w tym kraju, później często wspominał rośwcieczony tłum mieszkańców Budapesztu, wieszający na latarniach ulicznych znienawidzonych agentów węgierskiej służby bezpieczeństwa. Po powrocie z Węgier w 1957 r, kierował Wydziałem Łączności z Bratnimi Partiamii Krajów Socjalistycznych Komitetu Centralnego KPZR, który odpowadał za stasunki Kremla z partiami komunistycznymi krajów bloku wschodniego. Po śmierci Breżniewa Andropow odszedł z KGB. Andropow był najdłużej, poza Ławrientijem Berią, szefem radzieckich służb specjalnych. W 1982 roku spuściznę po Andropowie otrzymał na krótko Witalij Fiedorczuk, jednak po wyborze Andropowa na stanowisko I sekretarza KPZR zastąpił go Wiktor Czebrikow. Fiedorczuk objął w to miejsce urząd ministra spraw wewnętrznych. W roku 1988 miejsce Czebrikowa zajął Władimir Kriuczkow. Kriuczkow wcześniej pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych ZSRR, do KGB przyszedł wraz z Andropowem z którym współpracował podczas pobytu w Budapeszcie w połowie lat 50. tych. Zanim objoł stanowisko przewodniczącego KGB, Kriuczkow, przez czternaście lat (1974-1988) stał na czele I Zarządu Głównego KGB wywiadu zagranicznego, co tym samym automatycznie dawało mu funkcję pierwszego zastępcy przewodniczacego KGB. W sierpniu 1991 roku był on jednyn z organizatorów nieudanego zamachu stanu, którego celem było obalenie Michaiła Gorbaczowa. Po słumieniu puczu Kriuczkow został aresztowany i karnie zdymisjonowany, a jego obowiązki przejął na krótko Leonid Szebarszyn, wcześniej szef PGU, mający za sobą służbę w Afganistanie, Iranie i Indiach, od roku 1987 zastępca szefa KGB. Tarcia wewnątrz ścisłego kierownictwa KPZR doprowadziły jednak do szybkiej dymisji Szebarszyna - jeszcze w sierpniu 1991 nowym szefem KGB został były minister spraw wewnętrznych Władimir Bakatin.

Główne zadania

Głonymi zadaniami Komitetu było m.in: gromadzenie informacji wywiadowczych poza granicami Związku Radzieckiego, ochrona kontrwywiadowcza Armii Czerwonej Marynarki Wojennej i lotnictwa, oraz samego Komitetu, ochrona granic państwowych ZSRR, nadzór nad obiektami nuklearnymi i więkrzymi ośrodkami przemysłowymi tego kraju, osłona budynków rządowych i dostojników partyjnych w kraju i poza jego granicami. Komitet Bezpieczeństwa Państwowego, wykonywał pracę co np. w Stanach Zjednoczonych znajowało (i znajduje) się w kąpenęcji czterech innych odrębnych agencji, m.in Centralnej Agencji Wywiadowczej - CIA, , Federalnego Biura Śledczego - FBI i Agencji Bezpieczeństwa Narodowego - NSA oraz Tajnej Służby USA. Komitet Bezpieczeństwa Państwowego (KGB), nigdy nie osiągnoł takiej władzy jak posiadały organy bezpieczeństwa w czasach rządów Józefa Stalina. Pozostawał jednak potężnym mechanizmem, skupiającym w swej strukturze służby wywiadowcze, kontrwywiadowcze, ochroniarskie, tajną policję polityczną, wszystkie kategorie łączności specjalnej, szyfrografii, kryptografii, obiektów specjalnych, a także kilka dywizji wojskowych, pułk lotnictwa i armię wojsk ochroniających granicę Związku Radzieckiego. Była to z pewnością największa machina służb specjalnych w dziejach świata. W latach 90.tych Komitet Bezpieczeństwa Państwowego liczył 500 tysięcy funkcjonariuszy, liczba tajnych współpracowników w Związku Radzieckim oraz za granicą sięgneła milionów osób. Centralny aparat KGB składał się z ok 30 zarządów głównych, kierujących pracą setek dyrekcji i wydziałów.

Struktura organizacyjna 1980-1991

Podstawowa struktura KGB w latach 80. XX w. składała się z 9 zarządów:

I Zarząd Główny (PGU) - wywiad zagraniczny - środki czynne.

II Zarząd Główny (WGU) - bezpieczeństwo wewnętrzne i kontrwywiad na obszarze kraju.

III Zarząd Główny - kontrwywiad i przeciwdziałanie akcjom wywrotowym w radzieckich siłach zbrojnych wraz z wydziałami specjalnymi (Osobyje Otdiely-OO ).

IV Zarząd - transport i bezpieczeństwo ambasad.

V Zarząd Główny - walka ideologiczna, dysydenci, a następnie ochrona porządku konstytucyjnego.

VI Zarząd Główny - kontrwywiad gospodarczy i ekonomiczny oraz ochrona obiektów przemysłowych.

VII Zarząd Główny - inwigilacja.

VIII Zarząd Główny - wywiad elektroniczny i szyfry.

IX Zarząd Główny - ochrona kierownictwa partyjno-państwowego i urządzeń o szczególnym znaczeniu, Straż Kremlowska. - (Od 1990 Służba Ochrony)

Wywiad zagraniczny

W radzieckich służbach specjalnych wywiad zagraniczny utworzono (formalnie) w 1920 roku, wydział wywiadu zagranicznego Czekaznany był w okresie międzywojennym jako Inostrannyj Otdieł (INO). Później podniesiono status wywiadu i w latach 1941 - 1947 nosił on nazwę Inostrannoje Uprawlenije (INU), ale posługiwano się również nazwą Pierwszy Zarząd. W latach 1947 - 1951 najważniejsze zadania wywiadu zagranicznego przejął Komitiet Informacyi (KI), Komitet Informacji, pod kierownictwem Wiaczesława Mołotowa, następnie Andrieja Wyszynskiego. Od 1952 do 1991 roku wywiad zagraniczny prowadziło Pierwoje Gławnoje Uprawlenie (PGU) Pierwszy Zarząd Główny, z wyjątkiem rocznego okresu od marca 1953 do marca 1954 roku, kiedy nosił powodującą wiele pomyłek nazwę Drugiego Zarządu Głównego.

Operacje wywiadowcze

Za największy sukces radzieckiego wywiadu zagranicznego bez wątpienia należy uznać penetracje amerykańskiego projektu budowy pierwszej bomby atomowej - Projekt Manhattan, (ang. Manhattan Project). Dostarczone wówczas informacje wywiadowcze z siatek wywiadowczych NKWD i NKGB rozmieszczonych w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Wielkiej Brytanii, pozwoliły naukowcom radzieckim przeprowadzić pierwszy próbny wybuch własnej bomby atomowej już w 1949 roku. W latach 1920-1991 wywiad zagraniczny ZSRR prowadzony był przez

Wydział Zagraniczny CzeKa - XII 1920 - II 1922

Wydział Zagraniczny GPU - II 1922 - XI 1923

Wydział Zagraniczny OGPU - XI 1923 - VII 1934

VII Departament GUGB - VII 1934 - VII 1939

V Departament GUGB - VII 1939 - II 1941

I Zarząd NKGB - II/VII 1941

I Zarząd NKWD - VII 1941 - IV 1943

I Zarząd NKGB - IV 1943 - III 1946

I Zarząd MGB - III 1946 - III 1947

KI Rady Ministrów - III 1947 - II 1949

KI ministerstwa SZ - II 1949 - I 1952

I Zarząd Główny MGB - I 1952 - III 1953

II Zarząd Główny MVD - III 1953 - III 1954

I Zarząd Główny KGB - III 1954 - VII 1991 Naczelnikami wywiadu zagranicznego byli Jakow Dawtian, (1920-1921), Solomon Mogilewski, (1921) Michaił Trilisser, (1921-1930), Artur Artuzow, (1930-1936), Abram Słucki, (1936-1938), Zeleman Pasow, (1938), Siergiej Szpigelglas, (1938), Władimir Diekanozow, (1938-1939), Paweł Fitin, (1939-1946), Piotr Kubatkin, (1946) (VI-IX), Piotr Fiodotow, (1946-1949), Siergiej Sawczenko, (1949-1951), Jewgienij Pitowranow, (1952-1953), Wasilij Riasnoj, (1953- III-IV), Aleksandr Paniuszkin, (1953-1955), Aleksandr Sacharowski, (1956-1971), Fiodor Mortin, (1971-1974), Władimir Kriuczkow, (1974-1988), Leonid Szebraszyn, (1988-1991)

Centrala KGB

Główna siedziba KGB mieściła się w okazałym kompleksie gmachów odziedziczonych po Czeka, OGPU i NKWD, przy placu Dzierżyńskiego 2 (tzw. Łubianka). W latach 70. I Zarząd Główny KGB przeniósł się do zaprojektowanego przez Finów nowoczesnego biurowca w Jesiejeniewie przy Moskiewskiej obwodnicy, który był wyposażony w specjalne globalne systemy łączności. KGB, tak jak jego poprzednicy, posiadał dużą sieć ośrodków szkoleniowych (w tym kilka szkół dla szpiegów), które służyły do szkolenia radzieckich agentów wywiadu i ochrony oraz czasem, gościnnie, z krajów Układu Warszawskiego. W ośrodku szkoleniowym w Puszkino koło Moskwy szkolono głównie przyszłych arabskich terrorystów. Nowa centrala I Zarządu Głównego KGB, zaprojektowana przez fińskiego architekta, miała swój główny gmach w kształcie litery Y. Liczył siedem kondygnacji i po obu stronach przylegały do niego budynki, mieszczące z jednej strony sale konferęcyjne i bibliotekę, a z drugiej poliklinikę, sale sportowe i basen. Z okien nowej siedziby wywiadu zagranicznego roztaczał się widok na malownicze wzgórza pokryte brzozowymi lasami i zielonymi łąkami. Pracownicy innych zarządów KGB, którzy pozostali z zatłoczonych biurach łubianki nazywali z zazdrością kompleks w Jesiejeniewie Laskiem.

Kontrwywiad KGB

W Komitecie Bezpieczeństwa Państwowego - KGB, kontrwywiadem zajmowały się dwa oddzielne Zarządy Główne II Zarząd Główny oraz III Zarząd Główny, który odpowiadał za kontrwywiad wojskowy. ;;;;;;;;;;II Zarząd Głowny KGB Bardzo ważnym sukcesem II Zarządu Głównego nalerzy uznać szybkie wytropienie i aresztowanie pułkownika wywiadu wojskowego GRU, współpracującego z brytyjską Tajną Służbą Wywiadowczą MI6, oraz amerykańską Centralną Agencją Wywiadowczą CIA, Olega Pieńkowskiego, uważanego do tej pory jako szpieg który uratował świat. W 1961 roku szef II Zarządu Głównego KGB Oleg Gribanow, całkiem przypadkowo rozkazał rozpocząć inwigilację Pieńkowskiego, podobno urarzony przez ówczesnego szefa GRU Ivana Sierowa,chciał się odegrać, trudno w to wierzyć że szef kontrwywiadu KGB, rozkazał by rozpocząć inwigilacje tak wysokiego oficera GRU bez żadnych podejrzeń czy dowodów. Należy raczej sądzić że Pieńkowski został wskazany przez kogoś agenta KGB w szeregach CIA lub MI6. Chociaż tak szybkie aresztowanie bardzo groźnego szpiega nalerzy uznać za sukces kontrwywiadu KGB, ówczesny przewodniczący KGB Aleksander Szelepin, został zwolniony związku ze sprawą O Pieńkowskiego. ;;;;;;;;;;III Zarzad Główny KGB Oficerowie III Zarządu Głównego, którzy odpowiadali za kontrwywiad w siłach zbrojnych, byli przydzielani do wszystkich rodzajów wojsk i z reguły nosili zwykłe mundury wojskowe, odpowiednie dla danej formacji. W marynarce wojennej umundurowanych oficerów KGB przydzielano na duże okręty oraz do baz na lądzie. Funkcjonariusze tego zarządu działali nawet w szeregach wywiadu wojskowego GRU, często nawet zwalczając się na wzajem

Zabójcy KGB: mokryje dieła

Od samego istnienia radzieckich służb specjalnych, w ich strukturach organizowano specjalne grupy, wydziały lub departamenty zajmujące się tzw. mokrą robotą. W latach 20. oraz 30., działała tzw. Grupa Jaszy, pod dowództwem Jakowa Sieriebrianskiego przy Oddziale Administracyjnym Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego OGPU. Jedną z akcji Grupy Jaszy było porwanie z ulicy Paryża i zamordowanie generała Aleksandra Kutiepowa, przywódcę emigracyjnego Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego ROWS. Kiedy w ZSRR nadchodził czas czystek Józef Stalin przewidując że wielu oficerów wywiadu: resydentów, agentów itp, nie zechce powrócić do kraju, w grudniu 1936 roku polecił ówczesnemu szefowi NKWD Nikołajowi Jeżowowi utworzyć oddział w rodzaju Grupy Jaszy, tak powstał Zarząd Zadań Specjalnych NKWD, który zorganizował lotne grupy których zadaniem było mordowanie ludzi odmawiających powrotu do kraju. Jedną z ofiar Zarządu Zadań Specjalnych został Ignace Reiss (Ignac Perecki - ps Rajmond) agent NKWD działający w Paryżu. Ciało Reissa przeszyte kulami znaleziono na poboczu autostrady prowadzinej do Lozanny. Ofiarą NKWD padł także Jewhen Konowalec przywudca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Zamachu dokonał w Rotterdamie 23 maja 1938 Paweł Sudopłatow, później wysokiej rangi funkcjonariusz NKWD, oraz szef Zarządu Zadań Specjalnych. W 1941 roku istaniała Sekcja specjalna NKWD, zajmująca się tzw. mokrą robotą, w latach 1941-1942 II Wydział NKWD, Specjalny (Techniki Operacyjnej), następnie od 1942 do 1946 roku IV Zarząd kolejno - Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, Bezpieczeństwa Państwowego NKGB i Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego MGB. Po II wojnie światowej zadania specjalne przejoł Wydział DR a następnie Biuro specjalne nr 1 MGB. Po wchłonięciu MGB przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MVD) w 1953 roku, zadaniami spec. zajmował się IX Wydział MVD.
Po utworzeniu KGB nie zaprzestano urzywania metody zabujstwa do osiągnięcia danego celu. W połowie lat 50, KGB zaczeło szkolić kolejnego zabujcę, funkcjonariusza KGB Nikołaja Chochłowa. Jego celem miał być Gieorgij Siergiejewicz Okołowicz, jeden z liderów organizacji NTS na terenie Niemiec Zachodnich. Postępy w przygotowaniach Chochłowa, nadzorował sam ówczesny naczelnik I Zarządu Głównego Aleksandrer Paniuszkin. Wśród instruktorów Chochłowa był m.in mistrz Związku Radzieckiego w dżudo Michaił Rubak i pięciokrotny zwycięsca wszechzwiązkowych turniejów w strzelaniu z pistoletu podpułkownik Godlewski. Po przybyciu do Frankfurtu w lutym 1954 roku , gdzie przebywał Okołowicz, Chochłow zjawił się pod jego drzwiami i zamiast oddać strzał ze specjalnego pistoletu w krztałcie paczki papierosów, oznajmił mu że jest z KGB i ma rozkaz go zabić lecz nie chce go wykonać. Wkrudce oddał sie w ręce CIA, i po jakimś czasie wystąpił na konferencji prasowej wyznając wszystko co wiedział o planach zamachu na Okołowicza i innych ludzi. W kwietniu 1955 roku, po długim podsumowaniu strat spowodowanych przez Chochłowa, KGB dokonało zmian w centrali i zadania specjalne przekazano do zreorganizowanego 13 Departamentu I Zarządu Głównego KGB. Następnym bardzo znanym zabujcą KGB był Bohdan Stiszynski Ukrainiec, zwerbowany przez KGB w wieku 19 lat, podczas studiów na Uniwersytecie Lwowskim. zlecono mu dokonanie zabójstwa jednego z głównych teoretyków ukraińskiego ruchu narodowego, Lwa Rebeta, mieszkającego wówczas w Republice Federalnej Niemiec. Stiszynski zabił Rebeta 12 października 1957 roku. Kolejnym powierzonym mu zadaniem była eliminacja lidera nacjonalistów ukraińskich Stiepana Bandery. Choć pierwsza próba zamachu nie powiodła się, Stiszynski, pomimo coraz większych obiekcji, wykonał zdanie w Monachium 15 października 1959 roku. Nadano mu za to Order Czerwonego Sztandaru. Historia Stiszynskiego także nie skończyła się dobże dla KGB. Podczas przygotowań do zamachu na premiera Ukrainy (z 1941 r.) Jarosława Stecko, Stiszynski poślubił Ingę Pohl, Niemkę z NRD, zdecydował się za jej namową złamać rozkaz i 12 sierpnia 1961 roku zgłosił się do Amerykanów w Berlinie Zachodnim. KGB wspierało także służby specjalne Bloku Wschodniego w zadaniach eliminowania niewygodnych osób. Tak było w przypadku zamordowania Georgija Markowa, przez bułgarską służbę bezpieczeństwa DS (Drżawna Sigurnost). Markow został zamordowany przy pomocy specjalnego parasola z igłą w środku, dostarczonego przez techników z KGB. W późniejszych latach 1960-1990, zadaniami specjalnymi zajmował się XIII Departament i VIII Departament Zarządu S - I Zarządu Głównego KGB.

Pomoc wojskowo-techniczna

Oficerowie KGB służyli także w rejonach walk. W latach 1954-1989 zginęło 572 funkcjonariuszy KGB poza granicami ZSRR, niosąc, jako to eufemistycznie określano, âpomoc wojskowo-technicznąâ. Oficerowie ci ginęli w krajach arabskich, Wietnamie Północnym, Afganistanie oraz w konfliktach granicznych.

Kontrola nad służbami specjalnymi UW

Po zakończeniu II wojny światowej w Europie, pod kontrolą radziecką znalazły się takie kraje jak Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Niemiecka Republika Demokratyczna itd. Pod kontrolą NKWD (następnie MVD, KGB) znalazły się ich służby specjalne. W przypadku Polski, Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego było organizowane na wzór NKWD i pod kontrolą przedstawicieli owej instytucji. Jednym z nich był np. gen. Iwan Sierow, mianowany doradcą NKWD przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) osobiście, jako gen. Iwanow, przeprowadził w 1945 r. aresztowanie 16 przywódców Polski Podziemnej, postawionych następnie przed sądem w Moskwie.

Ostatnie zmiany i rozwiązanie

W czasie szefowania Bakatina dokonano zasadniczych zmian strukturalnych i organizacyjnych KGB, znacznie osłabiających potęgę tej instytucji. Z komitetu wyłączono wojska wewnętrzne (wcielone do ministerstwa obrony) i pograniczne (utworzyły samodzielną strukturę organizacyjną) oraz służby ochronne, które zostały podporządkowane bezpośrednio administracji prezydenckiej. Bakatin urzędował formalnie do października 1991 roku. Równocześnie z jego odwołaniem 22 października 1991 roku wydano dekret o rozwiązaniu KGB. Jego funkcje przejęło âMinisterstwo Bezpieczeństwaâ istniejące w latach 1991-1993 oraz służba wywiadu zagranicznego.

Śpiochy KGB

Jeszcze nie wiadomo ilu tzw. "śpiochów" pozostawiło byłe KGB w polskiej Służbie Bezpieczeństwa, którzy następnie przeszli do UOP-u i zapewne do dziś pracują w szeregach Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, dla spadkobierców KGB. Taka sama sytuacja istnieje w Informacji Wojskowej. Główny Zarząd Informacji Wojska Polskiego był szczególnie spenetrowany przez KGB i GRU, w Zarządzie III WSW, zapewne też nie było inaczej - wielu oficerów byłej WSW pracuje do dziś w szeregach Wojskowej Służby Informacyjnej.

Pracownicy obcych służb na żołdzie KGB

George Blake - wyższy oficer brytyjskiej Tajnej Służby Wywiadowczej MI6, zwerbowany podczas Wojny Koreańskiej przez wywiad Północno koreański, został przekazany KGB. Wydał rosjanom ponad 40 agentów-informatorów, m.in. wydał członków siatki MI6 w Berlinie Wschodnim, wskazał także na istniejący tunel ciągnący się z Berlina Zachodniego do Wschodniego - zob Operacja Gold. Jego kariera szpiegowska zakończyła się w 1961 roku, kiedy został wskazany przez uciekiniera, pułkownika wywiadu polskiego Departamentu I MSW Michała Goleniewskiego.

Aldrich Hazen Ames - doszedł do stanowiska szefa kontrwywiadu CIA na Związek Radziecki, współpracował z KGB od 1985 roku. Aldrich Ames zrobił wszystko, co agent może zrobić, poza podstawieniem ciężarówki pod siedzibę CIA w Langley i wywiezieniem z niej sekretów. Ames ujawnił ponad sto tajnych operacji, wydał Rosjanom ponad 30 osób współpracujących z CIA (z których dziesięć zostało skazanych na karę śmierci i rozstrzelanych) i innymi zachodnimi agencjami. Po rozwiązaniu KGB przejeła go następczyni I Zarządu Głównego Służba Wywiadu Zagranicznego, aresztowany został w 1994 roku.

Robert Hanssen - funkcjonariusz Federalnego Biura Śledczego FBI, pierwszy raz nawiązał współpracę z rosjanami (wywiadem wojskowym GRU) w 1979 roku, lecz po pierwszej tranzakcji go zerwał. Na dobre powrócił do współpracy (tym razem z Waszyngtońską rezydenturą I Zarządu Głównego KGB) w 1985 roku. Oprócz oficerów KGB i GRU współpracujących z CIA lub FBI, Hanssen dostarczył KGB ściśle tajny program wywiadowczy COINS-II, w którym był przedstawiony budżet wywiadowczy i przewidziane operacje wywiadowcze przeciwko ZSRR i innym krajom Układu Warszawskiego na nadchodzący rok, informacje o podsłuchach stosowanych przez Agencję Bezpieczeństwa Narodowego na dyplomatach radzieckich w Waszyngtonie. Zawiadomił KGB, że pracownicy NSA złamali kody w radzieckich satelitach komunikacyjnych, powiadomił także o specjalnym tunelu budowanym wspólnie przez FBI i NSA pod ambasadą radziecką w Waszyngtonie, który miał być wykorzystany do podsłuchu i podglądu. Do czasu wskazania go przez Hanssena kosztował on amerykańskich podatników 500 milionów dolarów. Przekazał także informacje dotyczące planu ewakuacji prezydenta i parlamentu USA w razie wybuchu wojny nuklearnej. Po rozwiązaniu KGB przejeła go następczyni I Zarządu Głównego KGB Służba Wywiadu Zagranicznego, aresztowany został dopiero w lutym 2001 roku.

Oficerowie KGB współpracujący z obcym wywiadem

Podczas ponad 40 letniej działalności KGB wielu oficerów tej instytucji współpracowało z wywiadem państw zachodnich, lub zdecydowało się na ucieczkę do tych krajów.
Byli nimi między innymi -

Oleg Gordijewski - pułkownik Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego KGB ZSRR, współpracował z wywiadem brytyjskim (MI6) w latach 1974 - 1985. Został wydany przez Aldricha Amesa, szefa kontrwywiadu CIA na Związek Radziecki, współpracującego z KGB od 1985 roku. Gordijewski był jedynym agentem wskazanym przez Amesa, któremu udało się uciec. Władimir Wetrow (płk. KGB)

Walery Martynow

Borys Juzin (podpłk. KGB)

Sergiej Motorin (mjr. KGB)

Sergej Worontsow